Kira bedelinin elden ödenmesi, kira borcuna itiraz, ispat yükü ve ödenmeyen kira nedeniyle tahliye süreci

Kira ilişkilerinde en sık karşılaşılan uyuşmazlıklardan biri, kiracının kira bedelini ödediğini ileri sürmesine rağmen kiraya verenin ödemenin yapılmadığını iddia etmesidir. Özellikle kira bedellerinin banka aracılığıyla değil, elden ödendiği durumlarda taraflar arasında ciddi ispat sorunları ortaya çıkabilmektedir.

Peki, kiracı kira bedelini elden ödediğini nasıl ispatlayabilir? Ev sahibi kira bedelinin ödenmediği gerekçesiyle icra takibi başlatırsa ne olur? Kiracının ödeme emrine itiraz etmesi tahliyeyi engeller mi?

Bu yazımızda kira bedelinin ödendiğinin ispatını, tarafların hukuki yükümlülüklerini ve kira borcunun ödenmemesi nedeniyle başlatılabilecek icra ve tahliye süreçlerini inceliyoruz.

1. Kirayı Ödediğini İspat Etmek Kimin Sorumluluğundadır?

Türk hukukunda genel kural, bir hukuki olgudan kendi lehine hak çıkaran tarafın bu olguyu ispat etmekle yükümlü olmasıdır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 190. maddesi uyarınca ispat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.

Kira ilişkilerinde bu kuralın önemli bir sonucu bulunmaktadır:

Kiraya veren kira alacağının varlığını ve miktarını ortaya koymakla; kiracı ise borcun ödendiğini ileri sürüyorsa bu ödemeyi ispatlamakla yükümlüdür.

Dolayısıyla kiracının yalnızca “Kirayı ödedim.” şeklinde beyanda bulunması, kira borcunun sona erdiğinin kabul edilmesi için yeterli değildir.

Ödemenin gerçekleştiğinin, hukuken kabul edilebilir delillerle ortaya konulması gerekir.

2. Kira Bedelinin Elden Ödenmesi Nasıl İspatlanır?

Kira ödemelerinin banka aracılığıyla yapılması, ödemenin tarihi, miktarı ve kime yapıldığı konusunda önemli bir kayıt oluşturur.

Buna karşılık kira bedelinin elden ödenmesi, özellikle ödemenin herhangi bir belgeye bağlanmadığı durumlarda ispat güçlüğüne neden olabilir.

Kira bedelinin elden ödendiği iddia ediliyorsa aşağıdaki deliller önem taşıyabilir:

  • Kiraya veren tarafından imzalanmış ödeme makbuzları,
  • Kiraya verenin ödemeyi aldığını kabul ettiği yazılı belgeler,
  • Ödemenin gerçekleştiğini doğrulayan mesajlaşmalar ve elektronik yazışmalar,
  • Hukuka uygun şekilde elde edilmiş ve somut olay bakımından delil niteliği taşıyan diğer belgeler,
  • Kanuni koşulları bulunuyorsa yemin delili.

Burada dikkat edilmesi gereken husus, her türlü ödeme iddiasının tanık beyanıyla ispatlanamayacağıdır.

HMK’nın senetle ispat ve tanıkla ispat hükümleri gereğince, uyuşmazlığın niteliğine ve parasal sınırlarına göre yazılı delil aranabilir. Tanıkla ispatın mümkün olup olmadığı ise somut olay ve kanuni istisnalar çerçevesinde değerlendirilir.

Ayrıca kira ödemelerinin banka veya PTT aracılığıyla belgelendirilmesine ilişkin vergisel yükümlülüklerin de dikkate alınması gerekir.

Bu nedenle kiracılar bakımından en güvenli yöntem, kira ödemelerinin banka aracılığıyla, hangi aya ait kira bedeli olduğunun açıkça belirtildiği bir açıklamayla gerçekleştirilmesidir.

3. Kiracı Kirayı Elden Ödediğini Söylüyor Ancak Makbuz Sunamıyorsa Ne Olur?

Uygulamada kiracıların uzun yıllar boyunca kira bedellerini elden ödediklerini, ancak kiraya verenle aralarındaki güven ilişkisi nedeniyle makbuz almadıklarını ileri sürdükleri görülmektedir.

Böyle bir durumda taraflar arasındaki uyuşmazlık çoğunlukla ödemenin ispatı üzerinde yoğunlaşır.

Örneğin, kiraya verenin belirli bir aya ilişkin kira bedelinin ödenmediği gerekçesiyle icra takibi başlattığını düşünelim.

Kiracı ise takip konusu kira bedelini elden ödediğini belirterek borca itiraz etmiş olsun.

Bu durumda mahkeme, kira ilişkisinin varlığı ve alacak miktarıyla birlikte ödemenin gerçekleşip gerçekleşmediğini de değerlendirir.

Kiracının iddia ettiği ödemeyi ispatlayamaması, kira borcundan sorumlu tutulmasına yol açabilir.

Önemli olan, ödemenin gerçekten yapılmış olmasının yanında, uyuşmazlık ortaya çıktığında bunun hukuken ispatlanabilmesidir.

4. Ev Sahibi Kira Ödenmediği İçin İcra Takibi Başlatırsa Ne Olur?

Kira bedelinin süresinde ödenmemesi hâlinde kiraya veren, ödenmeyen kira alacağının tahsili amacıyla icra takibi başlatabilir.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 269 ve devamı maddelerinde, kira bedelinin ödenmemesi nedeniyle ilamsız icra yoluyla tahliye süreci düzenlenmiştir.

Kiraya veren, gerekli koşulların bulunması hâlinde, aynı takip kapsamında hem kira alacağının tahsilini hem de kiralananın tahliyesini amaçlayabilir.

Konut ve çatılı işyeri kiralarında örnek 13 numaralı ödeme emrinin tebliğ edilmesiyle birlikte kiracı açısından iki önemli süre gündeme gelir:

7 günlük itiraz süresi: Kiracı, ödeme emrine karşı kural olarak tebliğden itibaren yedi gün içerisinde icra dairesine itiraz edebilir.

30 günlük ödeme süresi: Kiracıya, Türk Borçlar Kanunu’nun 315. maddesi kapsamında kira borcunu ödemesi için konut ve çatılı işyeri kiralarında en az otuz günlük süre tanınması gerekir.

Bu süreler farklı hukuki sonuçlar doğurur.

Kiracının ödeme emrine itiraz etmesi takibi durdurabilir. Ancak yalnızca itirazda bulunulması, kira borcunun bulunmadığını göstermez veya tahliye ihtimalini kesin olarak ortadan kaldırmaz.

5. Kira Borcuna İtiraz Edilmesi Tahliyeyi Engeller mi?

Kiracının ödeme emrine süresinde itiraz etmesi üzerine ilamsız icra takibi durur.

Ancak bu durum, kiraya verenin hukuki yollara başvurmasını bütünüyle engellemez.

Uyuşmazlığın niteliğine göre kiraya veren, kanuni koşulların bulunması hâlinde icra mahkemesinde itirazın kaldırılması yoluna başvurabileceği gibi görevli mahkemede itirazın iptali davası da açabilir.

İtirazın iptali davasında kira alacağının varlığı, miktarı, yapılan ödemeler ve tarafların delilleri değerlendirilir.

Kira borcunun ödenmemesi nedeniyle tahliye talep edilmişse, mahkeme ayrıca temerrüt koşullarının oluşup oluşmadığını inceler.

Bu nedenle icra takibine itiraz edilmesi ile kira borcunun ortadan kalkması birbirinden farklı hukuki durumlardır.

Tahliye konusunda karar verilebilmesi için kanunda öngörülen koşulların gerçekleşmiş olması gerekir.

6. Kira Artış Oranına İtiraz Edilirse Kira Borcu Nasıl Hesaplanır?

Kira uyuşmazlıklarında tarafların yalnızca ödemenin yapılıp yapılmadığı konusunda değil, ödenmesi gereken kira miktarı üzerinde de anlaşmazlık yaşadıkları görülmektedir.

Özellikle uzun yıllardır devam eden kira sözleşmelerinde, sözleşmedeki artış hükmü ile kanuni artış sınırları arasında farklılıklar ortaya çıkabilir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 344. maddesi, yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin temel düzenlemeleri içermektedir.

Konut ve çatılı işyeri kira sözleşmelerinde tarafların yenilenen kira dönemlerine ilişkin artış anlaşmaları, kural olarak bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını aşmamak koşuluyla geçerlidir.

Bununla birlikte geçmiş dönemlere ait kira alacakları hesaplanırken, ilgili dönemde yürürlükte bulunan mevzuatın dikkate alınması gerekir.

Örneğin, konut kiralarında belirli dönemlerde uygulanan geçici yüzde 25 kira artış sınırı, ilgili dönemlere ilişkin hesaplamaları etkileyebilir. Söz konusu geçici sınırlama 1 Temmuz 2024 itibarıyla sona ermiştir.

Dolayısıyla geçmiş yıllara ilişkin bir kira alacağı uyuşmazlığında yalnızca güncel kira artış oranına bakılması yeterli olmayabilir.

Kira sözleşmesinin başlangıç tarihi, yenileme dönemleri, sözleşmedeki artış şartları ve her dönemde yürürlükte bulunan mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.

7. Kira Bedeli Ödenmezse Kiracı Tahliye Edilebilir mi?

Türk Borçlar Kanunu’nun 315. maddesi uyarınca kiracının muaccel kira bedelini veya yan giderleri ödememesi hâlinde kiraya veren, kiracıya yazılı olarak süre verip bu süre içerisinde ödeme yapılmaması durumunda sözleşmeyi feshedeceğini bildirebilir.

Konut ve çatılı işyeri kiralarında bu süre en az otuz gündür.

Kanuni koşullara uygun olarak başlatılmış tahliye ihtarlı icra takibinde gönderilen ödeme emri de gerekli ihtar işlevini yerine getirebilir.

Kiracının borcunu verilen süre içerisinde ödememesi, temerrüt nedeniyle tahliye sürecinin gündeme gelmesine neden olabilir.

Ancak kira bedelinin ödenmediğinin ileri sürülmesi tek başına kiracının doğrudan tahliye edilebileceği anlamına gelmez.

Takibin usulüne uygun başlatılması, ödeme emrinin tebliği, kanuni sürelerin dolması, kira borcunun ve temerrüt koşullarının değerlendirilmesi gerekir.

8. Kiracılar ve Ev Sahipleri Nelere Dikkat Etmelidir?

Kira uyuşmazlıklarının önemli bir bölümü, ödeme kayıtlarının düzenli tutulmaması ve taraflar arasındaki anlaşmaların yazılı hâle getirilmemesi nedeniyle ortaya çıkmaktadır.

Kiracılar açısından kira bedellerinin zamanında, banka aracılığıyla ve açıklama belirtilerek ödenmesi önemlidir. Elden ödeme yapıldığı durumlarda ise imzalı makbuz alınması, ileride doğabilecek uyuşmazlıklar bakımından koruyucu niteliktedir.

Kiraya verenler açısından da tahsil edilen kira bedellerinin kayıt altına alınması, kira artışlarının yürürlükteki mevzuata uygun belirlenmesi ve ödenmeyen kira bedellerine ilişkin hukuki süreçlerde kanuni sürelere dikkat edilmesi gerekir.

Özellikle geçmiş dönemlere ilişkin kira alacaklarının talep edildiği uyuşmazlıklarda kira miktarının doğru hesaplanması, hem alacak talebinin kapsamı hem de uyuşmazlığın sonucu bakımından önem taşımaktadır.

Sonuç

Kira bedelinin ödendiğini iddia etmek ile bu ödemeyi hukuken ispatlamak aynı şey değildir.

Kiracının kira bedelini elden ödediğini ileri sürmesi, tek başına borcun sona erdiğinin kabul edilmesi için yeterli olmayabilir. Ödemenin ispatlanamaması durumunda kiracı, kira alacağına ilişkin icra takibi ve koşulları oluştuğunda tahliye talebiyle karşı karşıya kalabilir.

Diğer taraftan kiraya verenin de talep ettiği kira alacağının hukuki dayanağını ve miktarını doğru şekilde ortaya koyması gerekir.

Kira sözleşmesinin içeriği, ödeme belgeleri, kira artış oranları, icra takibinin niteliği ve kanuni süreler, uyuşmazlığın çözümünde birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle kira borcuna ilişkin uyuşmazlıklarda, hak kaybına uğramamak adına sürecin başlangıcından itibaren hukuki değerlendirme yapılması önem taşımaktadır.


Malabega Hukuk | Gayrimenkul ve Kira Hukuku

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık veya somut bir uyuşmazlığa yönelik hukuki görüş niteliğinde değildir. Her uyuşmazlık kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Bir Cevap Yazın